كتابخانه تخصصي پژوهش

معرفی کتابخانه تخصصی پژوهش  (معاونت پژوهش حوزه‌های علمیه)

مقدمه:

تأسیس کتابخانه‌ها دارای قدمت زیادی است.کتابخانه محل جمع‌آوری و نگهداری کلیه مدارک و منابع چاپی و غیرچاپی که حاوی اطلاعات خاص به منظور انتقال داده‌های اطلاعاتی به مخاطبین خود است.

کتابخانه‌های امروزی دارای طبقه‌بندی‌های گسترده و براساس معیارهای متفاوت است. از جمله این دسته‌بندی‌ها، طبقه‌بندی براساس گستره موضوعی کتابخانه‌ها است. هرگاه تمرکز کتابخانه‌ای ( گرد‌آوری و نگهداری کتاب ها) در یک موضوع خاص باشد، به طوری که اکثر کتب، در  آن موضوع خاص در کتابخانه جمع‌آوری شده و از ورود کتاب های غیر مربوطه جلوگیری به عمل آید، ما شاهد یک نمونه کتابخانه تخصصی هستیم.

با توجه به جایگاه و رسالت معاونت پژوهش حوزه‌های علمیه، به همراه احساس نیاز پژوهشگران و مدیران این مجموعه علمی به منابع اطلاعاتی نظام پژوهشی، کتابخانه‌ای تحت عنوان "کتابخانه تخصصی پژوهش" تاسیس شده است. گزارش حاضر به تبیین وضعیت این کتابخانه پرداخته است.

1.تأسیس کتابخانه:

با آغاز فعالیت دفتر مطالعات پژوهشی، به تدریج منابع مورد نیاز برای مطالعات کارشناسی از جمله کتاب، مجله و ... تهیه و در قالب آرشیو علمی طبقه‌بندی و کدگذاری گردید.

این مجموعه علاوه بر استفاده کارشناسان دفتر مطالعات، برای پژوهشگران مرتبط با این دفتر نیز مورد استفاده بوده است. با توسعه فعالیت های دفتر یادشده، نسبت به تهیه منابع بیشتر احساس نیاز شد و بر این اساس تأسیس و راه‌اندازی یک کتابخانه تخصصی با عنوان «کتابخانه تخصصی پژوهشی و پیراپژوهشی» از سوی این اداره پیشنهاد گردید.

با تصویب طرح پیشنهادی و تخصیص اعتبار آن در تاریخ 13/4/85 اقدامات اجرایی تأسیس و راه‌اندازی کتابخانه مورد بحث آغاز گردید و چون از قبل، برای اجرای این طرح بررسی‌ها و مشاوره‌های کارشناسی لازم از سوی اداره مذکور به عمل آمده بود، اجرای آن از جمله جذب کتابدار، تهیه تجهیزات لازم و نیز شناسایی و تهیه منابع به سرعت به انجام رسید. از آن تاریخ تاکنون این کتابخانه در راستای اهداف و مأموریت‌های خود دایر و فعّال است.

2. ساختار اداری:

هم‌اکنون این کتابخانه در ساختار معاونت پژوهش حوزه‌های علمیه و زیرمجموعه‌ اداره کل مطالعات پژوهشی این معاونت قرار دارد.

3. نیروی انسانی:

کتابخانه تخصصی پژوهش در زمان تأسیس با یک نیروی کتابدار فعالیت خود را آغاز نمود و با توسعه فعالیت های آن، هم‌اکنون دارای یک مدیراجرایی و تعدادی نیروهای پروژه ای است.

4. اهداف:

همان‌گونه که بیان شد این کتابخانه برای پاسخ‌گویی به نیازهای کارشناسان مجموعه معاونت پژوهش شکل گرفت؛ ولی با توسعه منابع و تشکیل رسمی کتابخانه اهداف ذیل دنبال شد.

1/4.تأسیس کتابخانه تخصصی پژوهشی و پیراپژوهشی از طریق تهیه و جمع‌آوری منابع تخصصی؛

یادآوری: با توجه به جستجوی انجام‌ شده تأسیس این کتابخانه تخصصی در ایران بی‌سابقه و بدون نمونه مشابه است و این خود بر اهمیت کار می‌افزاید.

2/4. تسهیل دسترسی به منابع تخصص پژوهشی؛

همان‌گونه که در منابع علمی رشته کتابداری در تعریف کتابخانه‌های تخصصی آمده است، جامع و مانع بودن موضوعی از خواص این‌گونه کتابخانه‌هاست که سهولت کاربرد آن را در رشته و موضوع خاص فراهم می‌سازد.

3/4.ارائه اطلاعات تخصصی پژوهش به کارشناسان و پژوهشگران حوزوی؛

4/4.ترویج استانداردهای پژوهشی و تقویت پژوهش روش‌مند و علمی در میان دانش‌آموختگان حوزه‌های علمیه.

5. فضا، امکانات و تجهیزات:

این کتابخانه سازمانی است و دارای امکانات و لوازم محدودی است؛ با وجود محدودیت فضا و امکانات، در حال حاضر، امکان مطالعه همزمان 10 پژوهشگر از همکاران معاونت پژوهش و استفاده یک محقق از رایانه در این کتابخانه فراهم است. شعبه دوم این کتابخانه در سالن محققین کتابخانه فیضیه ( بخش ویژه پژوهش‌شناسی) مستقر است که امکان استفاده عمومی‌ پژوهش‌گران از این کتابخانه فراهم است.

6. منابع:

منابع این کتابخانه به چند بخش به شرح ذیل تقسیم می‌شود؛

1/6. کتب:مهمترین بخش هر کتابخانه قسمت نگهداری کتاب است. در حال حاضر این کتابخانه دارای بیش از 3500جلد کتاب به زبان‌های فارسی، عربی و انگلیسی است. که اکثریت این کتابها براساس «رده‌بندی کنگره» رده‌بندی شده است.

2/6. نشریات: با توجه به اهتمام کتابخانه به گرد‌آوری منابع اطلاعاتی مربوط به نظام پژوهش تعداد 10 عنوان نشریه مربوط به این موضوع در قفسه مطبوعات این کتابخانه نگهداری می‌شود. عناوین نشریات عبارت است از

 

 

1

فصل‌نامه سیاست‌گذاری علم و پژوهش (رهیافت)

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

2

فصل‌نامه پژوهشی اطلاع‌رسانی ( پژوهش و حوزه)

معاونت پژوهشی مرکز مدیریت حوزه علمیه قم

3

فصل‌نامه  (راهبرد)

مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت

4

دو فصل‌نامه علمی –تخصصی  (پژوهش)

مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی

5

فصل‌نامه علمی و پژوهشی (روش‌شناسی علوم انسانی)

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

6

فصل‌نامه علمی و پژوهشی (سیاست علم و فناوری)

مرکز تحقیقات مساحت علمی کشور

7

فصل‌نامه مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (مجلس و پژوهش)

مجلس شورای اسلامی

8

فصل‌نامه (تفکر و مدیریت راهبردی در حوزه علمیه)

دفتر برنامه‌ریزی و نظارت مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه

9

نشریه علمی –پژوهشی (پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی)

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی)

10

نشریه فرهنگی و پژوهشی ویژه نقد کتاب، کتاب‌شناسی و اطلاع‌رسانی  (آینه پژوهش)

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

 

3/6. مقالات، اسناد، گفتگوها: از جمله قسمت‌های مفید کتابخانه، بایگانی اسناد و مقالات می‌باشد. در این قسمت اسناد مربوط به نظام پژوهش و اسناد ارجاعی به این کتابخانه و همچنین مقالات و گفتگوهایی در زمینه‌های مربوط به جهت تسهیل دسترسی و اطلاع رسانی دقیق‌تر از آنها قرار دارد.

4/6.منابع الکترونیکی: هر چند منبع الکترونیکی با موضوع اختصاصی نظام پژوهش بسیار کم تولید شده است و منابع موجود نیز مربوط به این حوزه خاص نمی‌باشند لکن تعدای از منابع الکترونیکی(70 عدد) تهیه شده است. همچنین جهت بهره‌برداری مراجعین از سایت هایNoormags وMagiran نسبت به اشتراک آنها برای کتابخانه تخصصی پژوهش اقدام شده است.

7. خدمات پژوهش:

این کتابخانه علاوه بر خدمات کتابداری مرسوم در کتابخانه‌ها، برخی از خدمات پژوهش به شرح ذیل را در دستور کار خود قرار داده است.

1/7. تشکیل پرونده علمی: پژوهشگران معاونت پژوهش می‌توانند در زمینه‌های مرتبط با حوزه کاری این کتابخانه، موضوعات مورد پژوهش خود را اعلام داشته تا کتابخانه در اولین فرصت پرونده علمی و مطالعاتی مورد نظر آنها را فراهم و به آنها ارائه نماید؛

2/7. هدایت پژوهشگران از حیث روش پژوهش: با توجه به منابع موجود در این کتابخانه، این امکان برای پژوهشگران فراهم است تا کارهای خود را از حیث روش بر مبنای صحیحی پی‌ریزی نمایند؛

3/7. جستجوی مطالب علمی؛

8. طرح‌های پژوهشی و کتابداری:

1/8. مقاله معرفي کتابخانه:  به منظور اطلاع رسانی و معرفی ظرفیت های فراهم شده در کتابخانه، در قالب مقاله ای علمی-ترویجی، اقدامات لازم صورت گرفته است. در این مقاله به معرفی کتابخانه تخصصی پژوهش ونقش آن در نظام جامع پژوهش وعرصه پژوهش پژوهی پرداخته شده است.  تدوین مقاله علمی-ترویجی (این مقاله قرار است در مجله پژوهش و حوزه منتشر گردد.)                                                                                              

2/8. طرح مأخذشناسی پژوهشی: این طرح به منظور شناسایی منابع علمی (کتب) با موضوع پژوهش شامل 5600 عنوان در سه زبان فارسی، عربی و لاتین به انجام رسید تا به عنوان راهنمای تهیه منابع کتابخانه تخصصی پژوهش مورد بهره‌برداری قرار گیرد. به علاوه، با توجه به فقدان چنین منبعی، مقرر گردید پس  از اصلاح و تدوین نهایی این مجموعه به زودی در قالب کتاب به چاپ و برای استفاده عموم انتشار یابد؛

3/8. طرح چکیده‌نویسی منابع پژوهشی: این طرح به منظور تدوین مجموعه‌ای از چکیده‌های کتب پژوهشی و به جهت تسهیل استفاده پژوهشگران از منابع در چند مرحله به اجرا درآمد و تاکنون حدود 500عنوان چکیده آن پایان یافته و برای مراجعین قابل بهره‌برداری است. و با توجه به قابلیت بهره‌برداری عمومی، قابل انتشار است؛

4/8. طرح فهرست‌نویسی و رده‌بندی منابع: با توجه به نیاز هر کتابخانه به فهرست‌نویسی و رده‌بندی و در راستای بهینه‌سازی کتابخانه تخصصی پژوهش و همزمان با افزایش تعداد کتب کتابخانه، تصویب گردید که منابع موجود در آن کتابخانه از سال 1388 فهرست‌نویسی آن آغاز و به صورت کنگره رده‌بندی گردید تا امکان استفاده بهتر و توسعه کتابخانه در آینده فراهم گردد؛ تا کنون حدود 3000 جلد از کتب کتابخانه به روش کتابخانه کنگره آمریکا طبقه بندی گردیده است.

5/8. طرح نمایه‌سازی کتب پژوهشی: این طرح با توجه به جایگاه و اهمیت نمایه‌سازی در اطلاع‌رسانی بهینه برای سال 89 در دستور کار کتابخانه قرار گرفته است. در این طرح بنا است همه کتاب‌های کتابخانه نمایه‌سازی شده و مورد استفاده مراجعین کتابخانه قرار گیرد و در صورت لزوم، به طور عمومی انتشار یابد. تا کنون حدود 200 عنوان از این کتب نمایه‌سازی شده است.

6/8. مجموعه سازی متون پژوهشی:  در راستای تکمیل منابع کتابخانه تخصصی پژوهش، مجموعه متون مربوط به پژوهش تهیه شده است. این مجموعه‌ها از مقالات و یا قسمت‌هایی از کتب که با موضوع پژوهش نگاشته نشده‌اند، اما دارای مطالبی در زمینه پژوهش می‌باشند، تدوین یافته است. این مجموعه شامل 400 متن (در قالب 13 دفتر) در زمینه پژوهش می باشد که (در سال1386) آغاز و ( در سال 1389  )به اتمام رسیده است ودر سال 1390 آماده سازی آن در دستور کار قرار گرفت و اکنون در 26 جلد آماده و صحافی گردیده است.

7/8. اصطلاح نامه‌نويسي در زمينه پژوهش و روش تحقيق: اصطلاحنامه پژوهش، سیاهه نظام یافته ای از واژگان مربوط به پژوهش و روابط بین آنهاست. این طرح به منظور ترویج امر پژوهش و تکمیل روند اشاعه اطلاعات در زمینه پژوهش انجام می گیرد و می تواند مکمل برنامه های دیگر کتابخانه مثل نمایه سازی و فرهنگ واژگان پژوهش باشد. این برنامه در سال1390 شروع و به اتمام رسیده است . هم اکنو ن این اثر به صورت داخلی به عنوان منبعی برای نمایه سازی در کتابخانه مورد استفاده قرار می‌گیرد. و شامل 2000 مدخل از واژگان پژوهش و روابط بین واژگان است. ان شاء الله پس از تصحیح و تکمیل کار در روند نمایه سازی وارزیابی متخصان قابل عرضه به پژوهش‌گران خواهد بود.

8/8. طرح تدوين فرهنگ واژگان پژوهش: در این طرح به منظور ارائه توضیح و تبیین لازم و کافی نسبت به اصطلاحات پرکاربرد در بخش پژوهش، تعریف هر واژه بطور مستند در مقابل آن آورده خواهد شد تا دسترسی سهل وآسان کاشناسان و پژوهشگران به مفاهیم مربوط به پژوهش پژوهی فراهم گردد.  این کا در سال 91 شیوه‌نامه آن تدوین وکلیات آن به تصویب رسیده است. و قرار است در مرحله اول حدود 200 کلید واژه از واژگان پرکاربرد در حوزه پژوهش با استفاده از ظرفیت های کارشناسی معاونت تعریف گردد. تاکنون 50 مدخل تعریف نهایی آنها به پایان رسیده است.

9/8. تأسیس بخش ویژه پژوهش‌شناسی به عنوان شعبه دوم کتابخانه تخصصی پژوهش در سالن محققین کتابخانه فیضیه: در این طرح، بخش ویژه‌ای در سالن محققین کتابخانه فیضیه تحت عنوان بخش‌ پژوهش‌شناسی دایر می‌گردد. از آنجا که کتابخانه تخصصی پژوهش یک کتابخانه سازمانی و برای کارشناسان و پژوهشگران این معاونت طراحی گردیده است، پژوهشگران دیگر حوزوی می‌توانند از این  از امکانات و فضای به وجود آمده در کتابخانه فیضیه- به عنوان شعبه دوم کتابخانه تخصصی پژوهش- استفاده کنند.

  • سامانه و خدمات
  • ويژه ها

 

  • آخرين مطالب
  • پربازديدترين ها